Miras Hukuku

Mirasla ilgili hangi konular ele alınır?

Büromuzun miras hukuku çalışmaları; muris muvazaası, saklı payın korunması ve tenkis, vasiyetnamenin iptali ve uygulanması, mirasın reddi ile mirasın paylaşılması ve ortaklığın giderilmesi konularını kapsar. İlk incelemede mirasçıların kim olduğu, terekenin mal ve borçları ile daha önce yapılmış işlemler belirlenir.

Miras payı, tapudaki mülkiyet ve eşler arasındaki mal rejiminden doğan alacak aynı hak değildir. Örneğin mal rejimi değerlendirmesinde miras yoluyla edinilmiş malın niteliği ayrı ele alınır. Miras kalan taşınmazın kayıtları için taşınmaz hukuku bağlantısı da incelenebilir.

Muris muvazaası ve tapu işlemleri

Muris muvazaası, mirasbırakanın miras hakkını zedelemek amacıyla gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazı satış veya başka bir görünür işlem arkasına gizleyerek devretmesiyle gündeme gelebilir. Her satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi bu nitelikte değildir. Gerçek irade, devir nedeni, bedel, tarafların koşulları ve deliller birlikte değerlendirilir.

Koşulları varsa, saklı pay sahibi olsun veya olmasın miras hakkı zedelenen mirasçılar tapu iptali ve tescil isteyebilir. Bu hukuki sebebe dayalı davalar kural olarak zamanaşımına bağlı değildir; ancak bu açıklama her mal devrine veya her miras talebine taşınamaz. Özellikle mirasbırakanın kadastro tespitinden önce öldüğü dosyalarda özel hak düşürücü süre gündeme gelebilir. Tenkis, üçüncü kişiye devir ve tapu geçmişi ayrıca incelenmelidir.

Saklı pay ve tenkis

Saklı pay, kanunun belirli mirasçılar için koruduğu miras payıdır. Türk Medenî Kanunu altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş bakımından saklı pay düzenler; kardeşlerin saklı payı bulunmaz. Kişinin somut olayda mirasçı olup olmadığı ve hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğu ayrıca belirlenir.

Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, koşulları varsa mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan kazandırmaların tenkisini isteyebilir. Tenkis ile işlemin muvazaa nedeniyle geçersizliğini ileri sürmek farklı taleplerdir. TMK m.571’deki dava hakkı, zedelenmenin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamede açılmadan, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıllık süreye bağlıdır. Önceki tasarrufu yürürlüğe sokan iptal kararı ve def’i yoluyla ileri sürme gibi kanuni ayrımlar da gözetilir.

Mirasın reddi ve sürenin başlangıcı

Mirasın reddi, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı, kayıtsız ve şartsız beyanla yapılır. Genel ret süresi üç aydır. Yasal mirasçılarda süre kural olarak ölümün öğrenilmesiyle; mirasçılığın daha sonra öğrenildiği ispatlanabiliyorsa o öğrenmeyle başlar. Vasiyetname ile atanmış mirasçılarda ise tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarih esas alınır.

Mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczinin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması hâlinde mirasın reddedilmiş sayılması, süreli ret beyanından ayrı değerlendirilir. Tereke mallarını sahiplenme veya olağan yönetimi aşan işlemler ret hakkını etkileyebilir. Önemli sebeple süre uzatılması ya da yeni süre tanınması da koşullara bağlıdır; yalnız vefat tarihinden üç ay saymak bütün dosyalar için yeterli değildir.

Mirasın paylaşılması ve ortaklığın giderilmesi

Mirasçılar paylaşım konusunda anlaşabilir. Anlaşma sağlanamazsa, kanun veya sözleşmeyle ortaklığı sürdürme yükümlülüğü bulunmayan mirasçı paylaşma isteyebilir. Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Mirasçıların ve paydaşların tamamı ile pay ve mülkiyet kayıtları sürecin başında belirlenmelidir.

Sulh hukuk mahkemesindeki değerlendirme her dosyada doğrudan satışla sonuçlanmaz. Aynen paylaşma imkânı, değer kaybı, denkleştirme ve kanuni sınırlamalar incelenir. Paylı mülkiyette yalnız paydaşlar arasında satış kural olarak bütün paydaşların rızasına bağlıdır. Ancak tüm maliklerin miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişinin mülkiyet hakkı bulunmayan taşınmazlarda, satış suretiyle ortaklığın giderilmesinde ilk artırma bir defaya mahsus yalnız malik mirasçılar arasında yapılır. Bu özel kural, 31 Temmuz 2026’dan önce ilanı yapılmış artırmalara uygulanmaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin özel kurallar da ayrıca değerlendirilir.

Vasiyetnamenin iptali ve uygulanması

TMK m.557’ye göre ölüme bağlı tasarrufun yapıldığı sırada tasarruf ehliyetinin bulunmaması; yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama; içeriğin, koşulların veya yüklemelerin hukuka ya da ahlaka aykırılığı ve kanuni şekle uyulmaması iptal sebebi olabilir. İptalde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı dava açabilir. Vasiyetnamenin mirasçılar tarafından beğenilmemesi tek başına iptal sebebi değildir.

İptal davasında öğrenmeye bağlı bir yıllık süre ile vasiyetnamenin açılmasından itibaren davalının iyiniyetine göre on veya yirmi yıllık üst süreler birlikte incelenir. Hükümsüzlüğün def’i yoluyla ileri sürülmesi ayrıdır. Vasiyetnamenin açılması, iptali, saklı pay nedeniyle tenkisi ve uygulanmasına yönelik tenfiz talepleri birbirinin yerine kullanılmaz; belgenin içeriği ve önceki işlemler üzerinden hangi talebin gerektiği belirlenir.

İlk incelemede yararlanılabilecek kayıtlar

Mevcut mirasçılık belgesi, nüfus ve ölüm kayıtları, tapu bilgileri, vasiyetname ve tebliğ belgeleri, bilinen borçlar ile daha önce yapılmış devir ve paylaşım işlemleri görüşmeye hazırlıkta yararlı olabilir. Bu liste her dosya için yeterli veya zorunlu belge listesi değildir. Önce kapsam belirlenir, kişisel belgelerin paylaşım yöntemi büroyla kararlaştırılır.